Een aanval met scherpe of krampende pijn rechtsboven in de buik kan passen bij galstenen. Toch is dat niet het hele verhaal: veel mensen hebben steentjes in de galblaas zonder daar ooit iets van te merken. Klachten ontstaan meestal pas als een steentje vastloopt in een galgang en de gal niet goed kan doorstromen.
Dat betekent ook meteen iets belangrijks: niet elke bovenbuikklacht wijst op dit probleem. Brandend maagzuur, een opgeblazen gevoel of winderigheid hebben vaak een andere oorzaak. Twijfel je wat er speelt, kijk dan op Thuisarts.nl of neem contact op met je huisarts. Zelf een diagnose stellen is hier niet verstandig.
Welke klachten passen bij galstenen?
De bekendste klacht is een pijnaanval, ook wel koliekpijn genoemd. Die pijn zit vaak rechtsboven in de buik of midden in de bovenbuik en kan heftig zijn.
Klachten die daarbij kunnen passen:
- hevige, krampende pijn rechtsboven in de buik
- pijnaanvallen in de bovenbuik
- onrust door de pijn, bijvoorbeeld niet stil kunnen zitten
- misselijkheid of overgeven tijdens een aanval
- pijn die niet zakt
- pijn die blijft ondanks een gewone pijnstiller
Sommige mensen merken dat een aanval optreedt na vet eten. Dat is niet vreemd: de galblaas knijpt samen om gal af te geven voor de vertering van vet. Als er dan een steentje klem komt te zitten, kan dat veel pijn geven.
Tegelijk geldt: veel mensen met galstenen hebben helemaal geen klachten. Dat komt vaak voor.
Wat zijn galstenen eigenlijk?
Galstenen zijn harde ophopingen die ontstaan in de galblaas of galwegen. Gal zelf wordt gemaakt door de lever en opgeslagen in de galblaas.
Als de samenstelling van gal verandert of de gal minder goed doorstroomt, kunnen er steentjes ontstaan. De meeste bestaan uit cholesterol. In medische bronnen wordt beschreven dat het grootste deel van de stenen in westerse landen cholesterolstenen zijn.
Galstenen komen regelmatig voor. Volgens cijfers uit internationale studies heeft grofweg 10 tot 15% van de volwassenen in Europa en de VS ermee te maken, vaak zonder klachten. Dat maakt ze dus niet automatisch gevaarlijk, maar wel iets om serieus te nemen als je duidelijke pijnaanvallen krijgt.
Wanneer geven ze klachten?
Niet de aanwezigheid van een steentje is meestal het probleem, maar het moment waarop het vast komt te zitten. Dan kan de druk oplopen en ontstaat die typische aanval met heftige pijn.
Dat is ook het verschil met meer vage buikklachten. Een zeurderig opgeblazen gevoel, oprispingen of brandend maagzuur passen minder goed bij een galsteenaanval. Zulke klachten kunnen veel andere oorzaken hebben.
Daarom is het slim om niet te snel conclusies te trekken. Zeker als je klachten terugkomen, is het beter om ze met je huisarts te bespreken dan zelf te gokken wat de oorzaak is.
Wanneer moet je de huisarts bellen?
Sommige signalen vragen om snel contact met de huisarts of huisartsenpost. Wacht daar niet te lang mee.
Bel direct bij een of meer van deze klachten:
- een heel heftige pijnaanval in de bovenbuik
- pijn waarbij je niet stil kunt zitten
- pijn die niet minder wordt
- pijn samen met overgeven
- pijn samen met koorts
- een gele huid of geel oogwit
- donkere urine
- lichte of stopverfkleurige ontlasting
- aanhoudende pijn ondanks paracetamol
Dit kan passen bij een vastzittend steentje met een ontsteking van de galblaas of galwegen. Ook de alvleesklier kan geïrriteerd of ontstoken raken. Dat moet een arts beoordelen.
Praktische en betrouwbare uitleg over alarmsignalen vind je op Thuisarts.nl. Bij acute of toenemende klachten is je huisarts het eerste aanspreekpunt.
Wanneer is behandeling niet meteen nodig?
Geen klachten betekent meestal ook: geen behandeling nodig.
Dat klinkt simpel, maar het stelt veel mensen gerust. Steentjes in de galblaas worden best vaak toevallig ontdekt, bijvoorbeeld bij onderzoek om een andere reden. Als je er niets van merkt, is afwachten meestal logisch.
In Nederland belanden wel veel mensen in het ziekenhuis met klachten door galstenen, maar dat betekent niet dat iedereen met steentjes geopereerd moet worden. De vraag is vooral of ze aanvallen of complicaties geven.
Wat kun je zelf doen bij een aanval of terugkerende klachten?
Bij een pijnaanval kun je rust nemen en paracetamol gebruiken volgens de bijsluiter. Helpt dat niet, of blijft de pijn fors aanwezig, neem dan contact op met je huisarts.
Verder kun je letten op patronen. Merk je dat klachten vaker komen na vet of zwaar eten, dan kan het helpen om die producten voorlopig te vermijden. Dat is geen behandeling van de oorzaak, maar het kan wel schelen in wat je uitlokt.
Wat meestal verstandig is:
- eet gevarieerd en vezelrijk
- houd een gezond gewicht aan als dat voor jou haalbaar is
- val rustig af als je wilt afvallen
- eet regelmatig
- sla maaltijden niet steeds over
Vooral snel afvallen vergroot de kans op het ontstaan van nieuwe stenen. Een crashdieet is dus geen goed idee.
Heb je terugkerende aanvallen of twijfel je over wat je voelt, bespreek het met je huisarts. Op Thuisarts staat ook wanneer je beter niet afwacht.
Wat vergroot de kans op galstenen?
Artsen kennen een aantal factoren die de kans verhogen. Dat betekent niet dat je ze dan automatisch krijgt, maar het risico ligt wel hoger.
Bekende risicofactoren zijn:
- erfelijke aanleg
- overgewicht
- snel afvallen
- vrouwelijke hormonen
- zwangerschap
- hogere leeftijd
Voor mannen is vooral relevant dat overgewicht en streng lijnen een rol kunnen spelen. Wie in korte tijd veel kilo’s verliest, vergroot juist de kans op steenvorming. Rustig en geleidelijk afvallen is daarom verstandiger.
Een veelgemaakte misvatting
Bovenbuikpijn wordt al snel op de galblaas geschoven. Dat is begrijpelijk, maar niet altijd terecht.
Maagklachten, reflux, darmklachten of spierpijn kunnen ook pijn in de bovenbuik geven. Daarom is het goed om op het patroon te letten: waar zit de pijn precies, hoe lang duurt die, komt die in aanvallen, en heb je er koorts, misselijkheid of geelzucht bij?
Nog een misvatting: dat je het zelf wel kunt “oplossen” met voeding of supplementen. Een gezond eetpatroon kan helpen om klachten minder uit te lokken, maar het haalt een vastzittend steentje niet weg. Gebruik ook geen middelen of supplementen als alternatief voor medische beoordeling bij heftige pijn.
Wat is nu een logische volgende stap?
Een eenmalig vaag gevoel in de bovenbuik hoeft niet direct op iets ernstigs te wijzen. Maar krijg je duidelijke pijnaanvallen, vooral rechtsboven in de buik, houd dan bij wanneer ze optreden en bespreek dat met je huisarts.
Wordt de pijn heftig, blijft die aanhouden, of krijg je er koorts, overgeven of geelzucht bij? Bel dan dezelfde dag de huisarts of huisartsenpost.
FAQ
Wat zijn galstenen?
Dat zijn harde steentjes die ontstaan uit gal in de galblaas of galwegen.
Waarom krijg je galstenen?
Dat verschilt per persoon. Erfelijkheid, overgewicht, snel afvallen, hormonen en leeftijd spelen mee.
Moet je galstenen altijd behandelen?
Nee. Als ze geen klachten geven, is behandeling meestal niet nodig.
Wat is koliekpijn?
Dat is een heftige pijnaanval, vaak rechtsboven in de buik, die kan ontstaan als een steentje vastzit in een galgang.
Kan ik zelf iets doen?
Rust, paracetamol volgens de bijsluiter en letten op uitlokkende voeding kunnen helpen. Bij terugkerende of heftige klachten is het verstandig om je huisarts te bellen of op Thuisarts.nl te kijken.
